Je zit in een vergadering, iemand stelt eindelijk die vraag. En iedereen denkt: ja, precies. Maar datzelfde dacht iedereen al een kwartier eerder, alleen zeiden ze het niet.
Geen ruzie, geen incident, gewoon een stilte waar iets had moeten klinken. Iets wat we ook wel schijnharmonie noemen: een situatie waarin aan de oppervlakte rustig en constructief, terwijl onderhuids spanningen, wantrouwen of onuitgesproken meningsverschillen aanwezig zijn. Dat is hoe psychologische onveiligheid er meestal uitziet. In deze blog leg ik je meer uit over wat psychologische veiligheid is.
Psychologische veiligheid: wat is dat eigenlijk?
Psychologische onveiligheid is meestal niet een groot drama of incident, maar een patroon van kleine momenten waarin mensen inslikken wat ze eigenlijk willen zeggen.
Psychologische veiligheid gaat dus niet over of mensen aardig voor elkaar zijn, of de sfeer goed is of dat er fruit op tafel staat. Psychologische veiligheid gaat voornamelijk over één ding: durft iemand iets te zeggen wat ongemakkelijk is? Een fout toe te geven? Een vraag te stellen die misschien dom klinkt? Nee zeggen tegen iemand met meer status?
Als het antwoord afhangt van wie er in de kamer zit, dan is er iets aan de hand.
Psychologische veiligheid: veiligheid die je niet ziet, maar wel voelt.
Je brein werkt je tegen
Jezelf uitspreken is iets wat niet vanzelf gaat. Ons brein weegt constant af wat iets kost. De kans om afgewezen te worden, als lastig te worden gezien, om buiten de groep te vallen, voelt allemaal als een echt risico. Evolutionair gezien was dat ook zo: buiten de groep vallen betekende vroeger gevaar.
Dit mechanisme werkt nog steeds, alleen zitten we nu in een kantoor in plaats van op de savanne.
Het gevolg van “dreigend gevaar”: mensen zwijgen liever. Niet omdat ze niets te zeggen hebben, maar omdat de kosten te hoog lijken. En als zwijgen lang genoeg de norm is, merkt niemand het meer. Het wordt “gewoon” hoe het hier gaat.
Hoe het eruitziet
Soms ziet psychologische onveiligheid er subtiel uit: een team dat altijd op één lijkt, maar waar de echte gesprekken pas op de gang plaatsvinden, of aan het welbekende koffieapparaat, maar dan vaak met een andere insteek. Maar ook bijvoorbeeld vergaderingen die vlot verlopen en weinig opleveren.
Herkenbaar? Dan weet je ook hoe vermoeiend dat is. Voor iedereen, ook voor degene die het niet benoemen.
Wat het oplevert als er wel psychologische veiligheid is
Teams waar mensen zich veilig genoeg voelen om eerlijk te zijn, presteren beter. Niet omdat ze slimmer zijn, maar omdat ze de ruimte hebben om te denken, te twijfelen en bij te sturen.
Bij deze teams komen fouten eerder boven water, worden ideeën echt uitgesproken, vallen mensen minder uit en blijven langer.
Benieuwd hoe de vlag er in jouw organisatie bij hangt?
Probeer het zelf met de Vlaggencheck, zoals ik het noem. Dit is geen grote interventie, je hebt er geen dagdeel of externe begeleider voor nodig. Het is een eerlijk gesprek, mits je het goed aanpakt.
Oefening:
Vraag iedereen om drie vragen anoniem te beantwoorden, gewoon op een briefje:
- Wanneer hield ik de afgelopen maand iets voor mezelf wat ik eigenlijk had willen zeggen?
- Wanneer past ik mijn mening aan omdat ik wist hoe de wind waaide?
- Wanneer voelde ik me niet vrij om een fout toe te geven?
Nadat iedereen heeft geantwoord verzamel je de briefjes en lees je ze voor. Niet om te oordelen, maar om te begrijpen wat er speelt.
De vragen zijn bewust persoonlijk. Dus niet: hoe veilig is dit team? Maar juist: wanneer deed ik het zelf niet?
Dat maakt het concreet én verschuift de blik van het systeem naar het eigen gedrag, wat precies is waar iets kan veranderen.
Wat je hierdoor terugkrijgt is geen diagnose, maar een gesprek. En dat gesprek, als het eerlijk wordt gevoerd, is vaak al het begin van iets anders.
Ik ben benieuwd waar jullie achter komen!
Zie jij ook het belang van psychologische veiligheid in? En zou je binnen jouw team psychologische veiligheid willen ontwikkelen? Wij, van de Zelforganisatie Fabriek, zijn gespecialiseerd in het geven van psychologische veiligheid trainingen en alles wat daarbij komt kijken.
Vraag een offerte aan voor een voorstel op maat. Behoefte om eerst even contact te hebben? Je kunt ons bereiken op 020 – 2442 838 of info@zelforganisatiefabriek.nl.
Op onze website vind je meer blogs van onze trainers en coaches, waarin we inhoudelijke verdieping combineren met praktische handvatten uit de dagelijkse praktijk. Benieuwd? We hebben de laatste drie voor je op een rijtje gezet:
